Ният ва рузадорга мустахаб амаллар хакида
Шарх: Купчилик уламолар ушбу хадисни далил килиб, фарз рузаларда ниятни тонг отмасдан олдин килиб олмаса булмайди, дейдилар. Айникса, казо рузада катъиян кечаси ният килмок керак, дейдилар. Нафл рузада эса заволгача ният килиб олса булади.
Ханафий мазхаби буйича фарз руза ниятини хам заволгача килиб олса булаверади. Чунки Рамазон рузасини тутиш хаммага фарз, хамма доимий ниятда булади. Хар кунги ниятни янгилаш заволгача булса хам, булаверади.
Оиша розияллоху анходан ривоят:
«Набий соллаллоху алайхи васаллам бир куни олдимга кириб: «Хузурингизда бирор нарса борми?» дедилар.
«Йук», дедик.
«Ундок булса, мен рузадорман», дедилар.
Сунгра бошка бир куни олдимизга келган эдилар.
«Эй Аллохнинг Расули, бизга хийс хадя килинди», дедик.
«Кани, менга курсат-чи, руза ният килган эдим», дедилар ва ундан едилар».
Бешовларидан факат Бухорий ривоят килмаган.
Шарх: «хийс» арабларнинг хурмо, саригёг, курут ёки унни аралаштириб тайёрлайдиган таомлари.
Ушбу хадисдан олинадиган фойдалар:
1. Гохида Расулуллох соллаллоху алайхи васалламнинг уйларида егулик таом булмаслиги.
2. Аввал руза тутиш ниятида булмаган одам кундузи рузани бузувчи нарсани килмай туриб, ният килиб олса булавериши.
3. Пайгамбаримиз соллаллоху алайхи васалламнинг уйларига баъзи вактларда таом хадя килиниб турилиши.
4. Нафл руза тутувчининг ихтиёри узида экани, хохласа, очиб юборавериши мумкинлиги.
Анас розияллоху анхудан ривоят килинади:
«Набий соллаллоху алайхи васаллам: «Сахарлик килинглар. Албатта, сахарликда барака бордир», дедилар.
Бешовларидан факат Имом Абу Довуд ривоят килмаганлар.
Шарх: Демак, сахарлик килиш – фазилатли иш. Шунинг учун баъзи бир ривоятларда айтилганидек, бир култим сув билан булса хам, сахарлик килиш керак.
Амр ибн Осс розияллоху анхудан ривоят килинади:
«Расулуллох соллаллоху алайхи васаллам: «Бизнинг рузамиз ила ахли китобларнинг рузаси орасидаги фарк сахарлик емагидадир», дедилар».
Бешовларидан факат Бухорий ривоят килмаганлар.
Шарх: Бу хадис рузада сахарлик килиш зарурлиги ахамиятини яна хам оширади. Чунки сахарлик килмай, ахли китобларга ухшаб колмаслик учун хам уриниш керак булади.
Ушбу хадисларга амал килган холда, эринмасдан доимо сахарлик килиб, руза тутишга одатланишимиз лозим.
Зайд ибн Собит розияллоху анхудан ривоят килинади:
«Набий соллаллоху алайхи васаллам билан сахарлик килдик. Сунгра у Зот намозга турдилар», деди.
«Азон билан сахарлик орасида канча бор эди?» дедим.
«Эллик оят микдорича», деди».
Икки Шайх ва Термизий ривоят килишган.
Насаий ва Абу Довуд ривоятларида: «Сахарлик емагини лозим тутинглар. Чунки у муборак емакдир», дейилган.
Абу Довуднинг бир ривоятида: «Хурмо мумин учун кандок хам яхши сахарлик», дейилган.
Шарх: Ушбу ривоятлардан олинадиган фойдалар:
1. Биргаликда, жамоат булиб сахарлик килиш одати яхши эканлиги.
2. Сахарликни бомдод азонидан олдин тугатиш яхшилиги.
3. Сахарлик билан бомдод азони орасида эллик оят тиловат килгунча вакт колиши яхшилиги.
4. Сахарлик ейишни лозим тутмок яхшилиги.
5. Сахарлик емакда барака борлиги.
6. Иложи булганида сахарликда хурмо ейилса, яхши эканлиги.
Ибн Аббос розияллоху анхудан ривоят килинади:
«Набий соллаллоху алайхи васаллам: «Сахар таомидан нахор рузасига, кайлула уйкусидан кечанинг киёмига ёрдам олинглар», дедилар».
Ибн Можа, хоким ва Табароний ривоят килишган.
Шарх: Сахарлик килишдан максад кундузи тутадиган руза учун тайёргарлик куриб, бакувват булиб олмокдир. Агар сахарлик килинмаса, киши нахорнинг рузасини тутишга кийналади.
Шунингдек, кундузи ухлаб олмаса, кечаси бедор булиб, ибодат килишга кийналади. Ким кечаси ибодат килмокчи булса, кундузининг уртасида ухлаб олиши керак. Кундузнинг уртасида ухлашни арабчада «кайлула» дейилади.
Куриниб турибдики, Ислом жорий килган ибодатларни адо этиш учун узини кийнаш шарт эмас. Балки тадбир ила, хеч кийналмасдан ибодат килиш керак.
Сахл ибн Саъд розияллоху анхудан ривоят килинади:
«Набий соллаллоху алайхи васаллам: «Модомики ифторни тез килар эканлар, кишилар хайрликда булурлар», дедилар.
Бешовлари ривоят килишган.
Абу Довуд лафзида: «Модомики одамлар ифторни тез килишар экан, дин устун булур. Чунки яхудий ва насронийлар уни кечга сурурлар», дейилган.
Термизий ва Ахмаднинг ривоятларида эса: «Аллох азза ва жалла: «Мен учун бандаларимнинг энг махбуби ифторни тезрок киладиганидир», деди» дейилган.
Шарх: Ушбу ривоятларда вакт булиши билан дархол ифторлик килиш таргиб этилмокда ва бу туфайли куйидагича яхшиликлар булиши ваъда килинмокда.
1. Кишиларнинг хайрликда бардавом булишлари.
2. Ислом динининг устун булиши.
3. Аллох таоло учун махбуб бандалардан булишлик. Шунинг учун ифтор вакти кириши билан дархол огизни очишга одатланишимиз керак.
Абу Атийя розияллоху анхудан ривоят килинади:
«Масрук иккимиз Оишанинг олдига кириб: «Эй муминларнинг онаси, Мухаммад соллаллоху алайхи васалламнинг сахобаларидан икки киши, икковлари хам яхшиликка буш келмайдилар. Бирлари ифтор билан (шом) намозни тезлатади. Бошкаси эса ифтор билан (шом) намозни ортга суради», дедик.
«Икковларидан кай бири ифторни ва намозни тезлатур?» деди.
«Абдуллох ибн Масъуд», дедик.
«Расулуллох соллаллоху алайхи васаллам шундок килур эдилар», деди. Бошкаси Абу Мусо эди».
Бешовларидан факат Бухорий ривоят килмаган.
Шарх: Тобеинлардан Абу Атийя ва Масрук розияллоху анхулар икки катта сахобийларнинг ифторни тез килиш ва шом намозини эрта укиш буйича икки хил иш килаётганларини мулохаза килганлар. Шу билан бирга, икковларидан кай бирларининг тутаётган иши суннатга мувофик, тугри эканини билмокчи булганлар. Бунинг учун эса, Оиша онамизга мурожаат килганлар. Окибатда, ифторни вакти кириши билан килиш ва шом намозини хам эртарок укиш Пайгамбаримиз соллаллоху алайхи васалламнинг одатлари экани маълум булган.
Шунинг учун биз хам уз хаётимизда шунга одатланишимиз лозим. Вакт кириши билан огизни очиб, нафсни бир оз кондиргандан кейин дархол шом намозини укиб олмогимиз даркор.
Салмон ибн Омир розияллоху анхудан ривоят килинади:
«Качонки бирингиз ифтор килса, огзини хурмо билан очсин. Чунки у баракадир. Ким топмаса, сув билан очсин. Чунки у покловчидир», дедилар».
Сунан эгалари ривоят килишган.
Шарх: Аввало, хадиснинг ровийи Салмон ибн Омир розияллоху анху билан якиндан танишиб олайлик:
Салмон ибн Омир ибн Авс ибн Хажар ибн Амр ибн Хорис аз-Забий. Расулуллох соллаллоху алайхи васалламнинг сухбатларида булиб, бир неча хадислар ривоят килганлар.
Бу кишидан Мухаммад ибн Сийрин, Абдуллох ибн Башир ва бошкалар ривоят килишди. Дулобий бу зот 100 йил умр куриб, «Жамал» уруши куни вафот этдилар, дейди.
Кун буйи руза тутиб юрган инсон жисмида катта узгаришлар юз беради. Шунинг учун ифтор вакти булганида огизни нима билан очиш ута ахамиятлидир. Чунки маълум муддат давом этган очликдан сунг биринчи тановул килинадиган нарсанинг таъсири жуда хам каттадир. Ана шу жихатдан хурмо ёки сув ута мувофик нарсалар экан.
Буни хозирги замон илми хам каттик таъкидламокда. Бу борада илмий тажрибалар утказган олимларнинг куплари мусулмон булмаганлари, хурмоли минтакадан эмасликлари учун, асосан, сув билан огиз очиш яхши эканини таъкидламокдалар.
Биз Пайгамбаримиз соллаллоху алайхи васалламнинг суннатларига амал киларок, хурмо ёки сув ила огизни очишга одатланмогимиз лозим.
Анас розияллоху анхудан ривоят килинади:
«Набий соллаллоху алайхи васаллам огизларини намоз укишдан олдин бир неча хул хурмо билан очар эдилар. Агар хул хурмо булмаса, курук хурмо билан, у хам булмаса, бир неча хуплам сув ичар эдилар».
Термизийнинг ривоятида: «Набий соллаллоху алайхи васаллам кишда хурмо билан, ёзда сув билан огиз очар эдилар», дейилган.
Шарх: Бу ривоятларда хам нима билан огиз очиш яхши экани хакида суз кетмокда. Хурмо билан сув бу борада асосий нарсалар экани таъкидланмокда.
Рузанинг мустахаблари хакидаги барча далилларни диккат билан урганиб чиккан ханафий уламолар куйидаги амалларни рузанинг мустахаблари сифатида кайд этганлар:
1. Бирор нарса ила, бир култум сув билан булса хам, сахарлик килмок. Сахарликни кечанинг охиригача сурмок.
2. Куёш ботиши билан тезда, шом намозини укишдан олдин огизни очмок. Ширин ва хул нарса ила огизни очиш афзал.
3. Огизни очишда ривоят килинган лафзлар ила дуо килмок.
4. Рузадорларга ифтор килиб бермок.
5. Жунублик, хайз ва нифосдан килинадиган гуслни кечга куймай, тонг отишдан олдин килиб олмок.
6. Ортикча гап-суз ва амаллардан тил ва тана аъзоларини тиймок.
7. Рузани бузмайдиган, аммо хузурбахш булган нарсаларни тарк килмок.
8. Оила аъзолари ва кариндошларга кенгчилик килиш. Бева-бечора ва камбагалларга хайри эхсонни купайтириш.