Магьмут гьажиев къазаныш. Тарихни тавшалмас бетлери баш сёз
Хасаев Магьаммат – 1930-1943-нчю йылларда Гумбет, Ботлих, Ахвах районларда аманлыкъ къуллукъну бёлюгюню ёлбашчысы болуп ишлеген.
Аселдеров Аселдер – КГБ-ни полковниги, Буйнакск шагьар ва район КГБ-ни председатели болуп кёп йыллар ишледи, республика КГБ-де де уллу къуллукъларда чалышгъан, СССР-ни ат къазангъан чексисти.
Дагьиров Абакар – ФСБ-ни (алдагъы КГБ) полковнги, Къызылюрт шагьар ва район ФСБ-ни начальниги болуп ишлеген.
Шугьайибов Расул – ФСБ-ни подполковниги, Къарабудагъгент районда федеральный аманлыкъ къуллукъну начальниги.
Агьмадов Арсланали Ягьияевич - ФСБ-ни подполковниги, Буйнакск районда ва шагьарда федеральный аманлыкъ къуллукъну начальниги.
Оьр чынлагъа ес болгъан ва
милицияда ишлеген къазанышлылар:
Шихов Магьаммат – эки де инкъылапны ортакъчысы, Япон ва биринчи дюнья давланы ортакъчысы. 1926-1933-нчю йылларда Буйнакск шагьар ва район милиция бёлюкню начальниги болуп ишлеген.
Бекмурзаев Шагьбан – милицияны полковниги, Дагъыстанны МВД-синде кёп йыллар оьр къуллукъда ишледи.
Абуталибов Али – милицияны полковниги, Хасавюрт районну милициясыны начальниги болуп ишледи, Дагъыстанны МВД-сини министрыны заместители болуп ишледи, гьали отставкада.
Зайирбеков Гьажи – милицияны полковниги, Избербаш шагьарны, Къаягент районну милиция бёлюклерини начальниги болуп ишледи.
Солтанов Мурад – милицияны полковниги, Буйнакск район милицияны начальниги болуп кёп йыллар ишледи.
Жалакъов Магьаммат – милицияны подполковниги, Избербаш шагьар милицияны начальниги болуп ишледи.
Абсаламов Умалат – милицияны подполковниги, Буйнакск районну милициясыны начальниги болуп ишледи.
Исаев Акай Асмангьажиевич – милицияны полковниги, милиция академияны къызыл дипломгъа битдирген. Хумторкъали районда милицияны начальниги, Дагъыстанны МВД-сини бёлюгюню начальниги болуп ишледи.
Прокуратурада оьр къуллукъларда
ишлеген къазанышлылар:
Бижамов Тажутдин Дагьирович – юстицияны генералы. Къаягент районну прокурору болуп ишледи, Дагъыстанны юстиция министри болуп ишледи.
Исаев Завур Магьаммадович – юстицияны полковниги, Буйнакск райронну прокурору болуп ва Дагъыстанны генеральный прокуроруну орунбасары болуп ишледи.
Альбориев Альбори Асевович – Буйнакск районну прокурору болуп ишледи.
Къазанышлы судьялар:
Ражбутдинов Шарабутдин – давну ортакъчысы, Къаягент районну, Буйнакск районну баш судьясы болуп кёп йыллар ишледи. Гечинген.
Гьажиханов Гьажихан Мусаевич – Буйнакск районну баш судьясы болуп 16 йыл ишледи. Гьали пенсияда, адвокат.
Къазанышдан чыкъгъан белгили
ругьани къуллукъчуланы гьакъында
Ислам дин Къазанышгъа тогъузунчу юз йыллыкъны башында гелген деп айтыла тарихде. Бизин юртдан савлай Дагъыстангъа ва Темиркъазыкъ Кавказгъа белгили болгъан ругьани къуллукъчулар ва дин алимлер чыкъгъан. Къазанышны къабурларында 40-гъа ювукъ валилер (Аллагьны яныныдан сыйлы болгъан адамлар) гёмюлген деп де айтыла.
Мугьутдин-гьажи къади хафиз – ислам динни кодексини 3 томлукъ китабын язгъан. Къазанышда 40 йыл къадиликни юрютген.
Абусупиян Акаев – алим, ярыкъландырывчу, арача язылгъан дин китапланы къумукъ тилге гёчюрю ажам языв булан халкъны таныш этген, бусурман дюньясында белгили адам.
Керимов Абдулкерим-гьажи – алим, кёп йыллар Кёстекде гьар тюрлю уллу жамиятланы къадиси болгъан. Бизин юртну ортасында уллу мадраса къургъан. Уьч йыл Къазанышда къади болуп туругъан. Темиркъазыкъ кавказда аты белгили дин алим.
Абдулбасир-гьажи – пача асгерни Темиркъазыкъ кавказдагъы бусурман корпусуну баш къадиси болуп тургъан, инкъылапны заманында бир-нече йыл Владикавказда яшагъан, 1922-1926-нчы йылларда Оьр Къазанышны ва Тёбен Къазанышны шариат судуну башчысы болгъан. Инкъылапны девюрюнде Къазанышда къурулгъан дин комитетни члени де болгъан.
Агъарагьим къади – Буйнакск шагьарда (Темир-Хан-Шурада) «Жамиятул Хайрия» деген газетни оьзюню харжына чыгъаргъан. Дагъыстанны дин комитетин къургъан, шариатны якълап инкъылапгъа къаршы тургъан адамланы бириси.
Мустапа къади Исмайылов – инкъылапны девюрюнде шариатны якълап иш гёрген. Къазанышда белгили ругьанилерден дин комитет къургъан, 1923-нчю йыл ислам институтну ачгъан. 10 йылгъа ювукъ заман юртда къадиликни юрютген.
Исахан къади – тёбенавуллу, Къазанышда 3 йыл къадиликни юрютген.
Мугьутдин къади – ёгъаравуллу.
Осман Мустапа къади – ёгъаравуллу.
Ханмурза къади – тёбенавуллу.
Сагьадулла къади – тёбенавуллу.
Къазанышда инкъылапны девюрюнде къади болуп ишлемеге 48 адамны ихтияры болгъан деп айтыла.
Къазанышдан белгили устазлар да чыкъгъан:
Арсланали устаз – Гуниб райондан гелген оьзюне алты йыл болагъанда, бизин юртда уллу алимлени алдында охуп билим алгъан, устазлыкъ ат къазангъан. Оьлген сонг Мычыгъышда гёмюлген деп айтыла. Ол нахшибанди тарикъатны устазы болгъан.
Тетекъай устаз – нахшибанди тарикъатны устазы. Тёбен Жюнгютейде гёмюлген.
Убуюсуп устаз – нахшибанди тарикъатны устазы. Абусупиян Акаевни ювукъ къардашы деп айтыла. Халимбекавулда гёмюлген.
Белгили экени йимик, совет гьукумат 1929-нчу йылда савлай уьлкеде йимик, Къазанышда да межитлени бегетип динни гери ургъан болгъан, ругьанилени кёбюсюн тутуп йыракъ Сибирге йиберип туснакъ этген, оланы кёплери туснакъларда оьлген. 1943-нчу йылда Совет Армия Германияны фашист елевчюлерин янчма башлагъанда Оьрбашкомандующий Сталинни гьукмусу булан межитлени ачмагъа ихтияр бериле. Шо йыл Къазанышда да жума межит ачыла, юртлу халкъ шо жума межитни къадиси этип Аселдеров Гьайбулланы белгилей. Ол Къазанышда 40 йыл къади болуп ишлеген. Гьайбулла къади оьзю ишлеген йылларда Къазаныш халкъны арасында оьр даражада абур къазана. Ол бизин халкъгъа адилликни уьлгюсю болуп токътагъан адам эди. Совет девюрню динге ихтияр берилмеген заманында да Гьайбулла къади къазанышлы хыйлы яшланы Къуръан охума уьйретди. Шолайлыкъда, ол совет девюрде де Къазанышда ислам динни ярыгъын сёнме къоймай сакълагъан адам. Ону гьаракаты булан 1972-нчи йыллда юртдагъы жума межитни янгы минмарасы къурулду.
Совет девюрде, 1943-нчю йылда Темиркъазыкъ Кавказ ислам дин идарасыны муфтиси болуп къазанышлы Гебеков Хизири (Чертлек-авулдан) 15 йылгъа ювукъ заман ишледи.
Гьюрметли Гьайбулла къади гечинген сонг, къадарлы Магьаммат деген гиши Къазанышда бир йыл къади болуп ишледи. Ондан сонг бизин юртгъа къади болуп дёргелили Магьаммат-амин деген адам гелди. Ол бек бажарывлу гиши эди, бизин юртну жамиятыны арасында абур-сый къазанма бажарды. Магьаммат-амин къади жума межитге тарыкълы хыйлы къуллукъланы этди. Ондан сонг бизин юртда Гьайбулла къадиден къалгъан улан Абдулкъагьир-гьажи къадиликни юрютдю. Къазанышда Абдулкъагьир-гьажини ва башгъа чомарт, гьалал адамланы къасты булан, юртну жамияты да къуршалып, оьзге юртлардан гелген адамлар да кёмек къол ялгъап Абдурагьман Сугъуриге зиярат этилди, къабурланы дёрт де яны булан чырлар ишленди.
Белгили болгъаны йимик, бизин Къазанышда 1866-нчы йылда Мустапа къадини гьаракаты булан, Къазанышны жамияты да къуршалып, жума межитни этегенде харжлангъан харжны яртысын генерал-майор, шавхал Шамсутдин Тарковский берген болгъан. Шону гертилейген далиллер де бар. Къазанышыдагъы жума межитни ал бетиндеги бир эшикни уьстюнде шулай язывлар бар эди: «Шу межит Мугьутдин-гьажи къади болуп ишлейгенде 1866-нчы йылда этилген» деп. Бириси эшикни уьстюне буса: «Шу межитни этегендеги харжны яртысын шавхал Шамсутдин Тарковский берген» деп язылгъан эди.
2000-нчи йыл Къазаныш жамият, башында юртну имамы Абдулкъагьир-гьажи де булан, юртдагъы жума межитни бузуп янгысын этмеге токъташды. Янгы межитни бинасын къурмакълыкъны себеби – Къазаныш жамиятны муъминлерине жума намаз къылмагъа алдагъысы тыгъыслыкъ эте эди. Жума межитни къурулушнда юртну бары да халкъы дегенлей ортакъчылыкъ этди, гьар гюн гезик булан бир авул гелип ишлей эди. Уьч йылны ичинде жума межит къурмакъ учун гьар гюн 50-60 адам къуршала эди. «Халкъ бирлешсе эл тувар» дегенлей, зувап ишге кёплер аслам кюйде къол ялгъады. Халкъны башына тюшюп юртну имамы да гьар гюн йимик межитни къурулушунда ишлемеге геле эди. Къайратлы кюйде загьмат тёкгенлеге баракалла болсун, зувап янына язылсын! Къол загьматдан къайры да, къурулуш материаллар булан таъмин этив якъдан да хыйлылар кёмек этдилер. Къазанышдагъы жума межитни къурулушуна чыкъгъан харжны яртысындан да кёбюн Шихсайидов Хизри Исаевич берди. Хизри Исаевич де, ону уланы – дагъыстанны Халкъ Жыйынына Къазаныш сайлав округдан сайлангъан депутат Даниял Шихсайидов да межитни къурулушу юрюлюп тургъан чакъы заманны ичинде гьар он беш гюнде бир гелип жума межитни имамы Абдулкъагьир-гьажиге ва халкъгъа сорап, къурулушгъа не зат тарыкъ буса, шону булан таъмин эте эди. Къазанышны халкъы Хизри Шихсайидовгъа ва ону уланы Даниялгъа да гьакъ юрекден рази къалдылар. Сонг да, жума межитни къурулушун башлайгъанда Буйнакск район администрацияны алдагъы башчысы Алхлаев Магьамматрасул да гёрмекли кёмек этди. Гюнагьларындан Аллагь гечсин ону. Буйнакск району администрациясыны гьалиги башчысы Батдал Батдалов да межитни къурулушун керпич булан таъмин этди. Бизин юртлу улан, Буйнаксктдеги къызыл керпич заводну директору Шамил Акаев экскаватор йиберип, янгы къурулагхан межитни кюрчюлерин къазып берди. Ону агъасы Акаев Гьажини де жума межитни къурулушуна кёп кёмеги тийди. Къазанышдан чыкъгъан хыйлы мадарлы уланлар да шо зувап ишге къол ялгъадылар. Баракалла болсун барысына да!
Къазанышлы художниклер:
Надиров Изамутдин Ягьияевич – чебер училищени битдирген, Дагъыстанны художниклерини Союзуну члени, Дагъыстанны культурасыны ат къазангъан къуллукъчусу.
Бадрутдинов Изамутдин Абдуллаевич – художник, чебер училищени битдирген, агъач къомузлар этеген белгили уста, Дагъыстанны культурасыны ат къазангъан къуллукъчусу.
Магьаммадов Набиюлла Сапиюллаевич – художник, чебер училищени битдирген, муаллим ва шаир.
Оразаев Гьюсен Магьаммат-Расулович – художник, музыкант, Дагъыстанны кульурасыны ат къазангъан къуллукъчусу.
Къазанышлыланы спортдагъы уьстюнлюклери:
Къазанышда спорт ярышлар тезден берли юрюле болгъан. Масала, ат чапдырыв, ат ойнатыв, таш атыв, пудлукъ ташлав, тутушуп ябушув, этеклешип ябушув, эргишилер эришип чабыв йимик ва оьзге ярышлар халкъны арасында тезден берли юрюлген. Яшланы арасында буса къачакъ оюн, къачып топ оюн, лянга оюн, чонкрит оюн, килянпав оюн, жынжыракъ айландырыв йимик оюнлар кёп бола эди. Артгъа таба футбол, волейбол оюнлар арагъа чыкъды.
XIX-нчу юз йылны башында яшагъан Къазимагьамматны мюриди Иразибек-бий халкъны арасында ат ойнатывда белгили адам болгъан. Совет девюрде ат чапдырывда, ат ойнатывда Гьасанов Алибекни уланы Гьасан, Абакаров Абдурагьим, Абакаров Нажмутдин, Абдурагьманов Магьаммат-Загьир айрыча белгили адамлар эди. Ат чапдырывда Идрысов Идрыс яш заманындан берли хыйлы керен алдынлы ерлени алгъан. Къазанышлыланы атлары районда ва республикада юрюлген ат чапдырыв ярышларда кёп заман биринчиликни къолдан чыгъармай турду. «Матор», «Самолёт», «Къарчыгъа», «Къарлыгъач» деген атлар Къазанышны халкъыны эсинде къалды.
Бизин юртлу къоччакъ улан, тутушуп ябушувдан дюньягъа белгили кочап, бир-нече керен дюньяны чемпиону болгъан Мехтуллаев Маманы (Сали-Сулейман) гьакъында кёп айтылгъан ва язылыгъан Ябушувларда ону аркъасын бирев де ерге тийдирмеген деп айтыла. Яшавуну артдагъы йылларында ол Буку шагьардагъы циркде ишлеген.
Гьашимов Камил Абдуллаевич, касбусу - врач. 1960-1967-нчи йылларда штанга гётеривден етти керен Дагъыстанны чемпиону болгъан, СССР-ни спортуну устасы, жагьиллени арасында СССР-ни чемпиону. Оьзюню авурлугъу 57 кило гелегенде ол салгъан рекордну бирев де бузмагъа болмагъан, 15 йылны ичинде ол 115 килону жым эте эди. Юртдагъы больницада гьали де врач-рентгенолог болуп ишлей, гьажгъа да баргъан абурлу улан.
Минатуллаев Айнутдин Акаевич, тутушуп ябушувдан бир-нече керен Дагъыстанда алдынлы ерлени алды. 1957-1960-нчу йылларда Магьачкъала шагьарны чмепиону болду. Спортну устасына кандидат. Ол гьали де бизин юртда врач касбуну юрюте, хирург, абурлу адам.
Камавов Камав Ягьияевич, касбусу – экономист. 1963-1970-нчу йылларда тутушуп ябушувдан Дагъыстанны 5 керен чемпиону болду. СССР-ни спортуну устасы, юрт жагьиллени арасында РСФСР-ни чемпиону да болду. 120 кило авурлукъда ябуша эди.
Муртазалиев Расул Анварович, ушу-саньдадан Дагъыстанны 3 керен чемпиону, кик-боксингден Россияны 3 керен чемпиону, спортну шо журасындан Европаны биринчилиги учунгъу ябушувда экинчи ерни алгъан. Россияны спортуну устасы, халкъара класлы спортсмен. Тайский боксдан Краснодар крайны сайламлы командасыны баш тренери. Буссагьат ол Сочи шагьарда яшай, шонда «Атлан» деген спорт клуб къуруп ишлей. Расул Муртазалиев тайский боксдан дюньяны 6 чемпионун гьазирлеген.
Закарьяев Бозигит Исаевич, 70 кило авурлукъда ябушуп, спортну тхэквандо журасындан Дагъыстанны чемпиону, Россияны чемпиону, Европаны чемпиону болду. Спортну халкъара класлы устасы. Буйнакск шагьарда яшай, тренер болуп ишлей.
Атаев Бозигит Атаевич, белгили спортсмен, ушу-саньдадан Дагъыстанны 9 керен чемпиону, Россияны 8 керен чемпиону, Европаны 3 керен чемпиону, дюньяны 4 керен чемпиону болгъан. Спортну халкъара класлы устасы. Ол 90 кило авурлукъда ябуша.
Абдулов Жамав Набиевич, 70 кило авурлукъда ябушуп, тхэквандодан Дагъыстанны 5 керен чемпиону, 2 керен Россияны чемпиону, 1 керен Европаны чемпиону болду. Спортну тхэквандо журасындан Дагъыстанны жыйым командасыны баш тренери, Магьачкъала шагьарда яшай, спортну халкъара класлы устасы, Россияны ат къазангъан тренери.
Агьмадов Бахтияр Шагьабутдинович, 115 кило авурлукъда ябушуп, оьрюм яшланы арасында Дагъыстанны, Европаны, дюньяны чемпиону болду. 2007-нчи йылда уллуланы арасында Европаны чемпиону болуп гелди.
Закарьяев Элдар Пайзутдинович, 57 кило авурлукъда ябушуп, тутушуп ябушувдан Дагъыстанны 1 керен чемпиону, Къыбла Федеральный округну чемпиону болгъан. Россияны спортуну устасы. Тёбен Къазанышда яшай.
Магьаммадов Магьаммат Арсланалиевич, (88 кило) тутушуп ябушувдан Дагъыстанны чемпиону болгъан, СССР-ни спортуну устасы. Тёбен Къазанышда яшланы спорт школасыны директору болуп ишлей, тутушуп ябушувдан тренер.
Татакъов Айланмат Вагьидович, 57 кило авурлукъда тутушуп ябушувдан Дагъыстанны 3 керен чемпиону болгъан, СССР-ни спортуну устасы. Кёп йыллар тренер болуп ишледи, Буйнакск шагьардагъы школаланы бирисине ёлбашчылыкъ этди.
Алиев Али Гьамидович, 62 кило авурлукъда ябуша эди, тутушуп ябушувдан СССР-ни спортуну устасы, Магьачкъалада яшай, къурулуш фирманы генеральный директоруну орунбасары болуп ишлей.
Закавов Гьажи Пахруевич, тутушуп ябушувдан Дагъыстанны чемпиону болгъан, СССР-ни спортуну устасы.
Муртазалиев Шамил Анварович, кик-боксингден Россияны спортуну устасы, Дагъыстанны 3 керен чемпиону болгъан, кик-боксингден Россияны биринчилиги учунгъу ярышларда 2-нчи ерни алгъан. Боксдан Дагъыстанны чемпиону болгъан. Гьали Сочи шагьардагъы «Атлан» деген спорт клубда тренер болуп ишлей.
Алхасов Гьажимурад Жамалутдинович, спортну фехтование журасындан 4 керен Дагъыстанны чемпиону, Россияны ва Европаны 1 керен чемпиону болгъан. Спортну халкъара класлы устасы. Гьали Душанбе шагьарда яшай.
Келеметов Алимурад Келеметович, 88 кило авурлукъда ябушуп, каратэден 3 керен дагъыстанны чемпиону, 2 керен Россияны чемпиону болгъан. Россияны спортуну устасы. Хатарбалагьдан гечинди.
Алклычев Адил Магьаммадович, 70 кило авурлукъда ябушуп, боксдан Дагъыстанны чемпиону болгъан, Россияны спортуну Стасы. Магьачкъала шагьарда яшай, тренер болуп ишлей.
Абдуллаев Магьаммат, каратэден Дагъыстанны чемпиону болгъан, Россияны спортуну устасы.
Жакъаев Жакъай Мугьутдинович, шахматдан Дагъыстанны 1 керен чемпиону болгъан, Россия оьлчевдеги ярышларда да алдынлы ерлени алгъан. Ол Дагъыстанда ва Россияда белгили шахмат ойнавчу, Россияны спортуну устасы. Касбусу – юрист.
Гьабидов Руслан Гьашимович, 1984-нчю йылда Тёбен Къазанышда Гьашимни агьлюсюнде тувгъан. 90 кило авурлукъда ябушуп, Дагъыстанны 2 керен чемпиону болгъан. Россияны спортуну устасына кандидат.
Гьажиев Абзагьир Магьаммадович, 65 кило авурлукъда ябушуп, ушу-саньдадан Дагъыстанны чемпиону болгъан, спортну устасына кандидат.
Ильясов Арсланали Магьаммадрасулович, тутушуп ябушувдан Дагъыстанны чемпиону болгъан, СССР-ни спортуну устасы.
Абдурагьимов Садрутдин Абдурагьманович, (70 кило) – ушу-саньдадан Дагъыстанны чемпиону.
Гьасанов Гьамид Абдулкъадырович, (75 кило), ушу-саньдадан Дагъыстанны чемпиону.
Жамавов Абдурашит Набиюллаевич, ушу-саньдадан Дагъыстанны чемпиону.
Акаев Элдар Абакарович, (57 кило), тутушуп ябушувдан Россияны спортуну устасы.
Ханмурзаев Юсуп Жамалутдинович, 65 кило авурлукъда ябушуп, каратэден Дагъыстанны чемпиону болгъан, Россияны спортуну устасына кандидат.
Атаев Омар – ушу-саньдадан ябуша, Россияны спортуну устасы.
Атаев Залибек, ушу-саньдадан Россияны спортуну устасы.
Мамаев Гьажи Ибрагьимович, 1952-нчи йылда тувгъан, тутушуп ябушувдан спортну устасына кандидат.
Бучаев Гьажимурат Нурутдинович, ушу-саньдадан спортну устасы.
Шугьайибов Айдемир Магьаммадович, (57 кило), Бютюнроссия ярышланы алдынлысы, Россияны спортуну устасына кандидат.
Къазаватов Малик Багьавутдинович, 1994-нчю йылда тувгъан, боксдан Дагъыстанны ва Россияны чемпиону болгъан
Жанбеков Жанбек Гьажиевич, 46 кило авурлукъда ябушуп, боксдан Дагъыстанны ва Россияны чемпиону болгъан.
Магьаммадов Тимур Илмутдинович, спортну бокс журасындан оьрюм яшланы арасында Дагъыстанны ва Россияны чемпиону болгъан.
Шихов Завур Зайнутдинович, 1993-нчю йылда тувгъан, боксдан Дагъыстанны чемпиону болгъан, оьрюм яшланы арасында оьтгерилген ярышларда экинчи ерни алгъан.
Къазаватов Азамат Багьавутдинович, боксдан оьрюм яшланы арасында 2 керен Дагъыстанны чемпиону болгъан.
Абдулмежидов Ислам Гьажиевич – 67 кило авурлукъда ябушуп, Дагъыстанны оьрюм яшларыны арасында юрюлген ярышларда чемпион болгъан, асгер округну чемпиону да дюр, Россияны спортуну устасы.
Закарьяев Камил – тутушуп ябушувдан спортну устасы, бир-нече ярышланы алдынлысы.
Арсланалиев Руслан Набиюллаевич, боксдан Россияны спортуну устасы, Дагъыстанны ат къазангъан тренери.
Гьажиев Абдулкъагьир Магьаммадович, Россияны спортуну устасына кандидат, тутушуп ябушувдан тренер.
Хамаев Къоркъмас Набиевич, 1983-нчю йылда тувгъан, 65 кило авурлукъда ябуша, тутушуп ябушувдан Дагъыстанны чемпиону болгъан, спортну устасына кандидат.
Акаев Абакар Дакаевич, 1983-нчю йылда тувгъан, 57 кило авурлукъда ябушуп, Дагъыстанны чемпиону болгъан, спортну устасына кандидат.
Акаев Анвар Дакаевич, тутушуп ябушувдан оьрюм яшланы арасында Россия оьлчевдеги ярышларда уьчюнчю ерни алгъан.
Абдурагьимов Агъалархан Абдурагьманович - Тёбен Къазанышда тувгъан, каратэден Дагъыстанны ва СССР-ни чемпиону, ушу-саньдадан Россияны ат къазангъан тренери. Буйнакскиде яшай.
Агъарагьимов Руслан Алиевич, 1986-нчы йылда тувгъан, тутушуп ябушувдан спортну устасына кандидат.
Ибрагьимов Гьажимурад Аселдеровиич, 1984-нчю йылда тувгъан, тутушуп ябушувдан спортну устасына кандидат.
Абакаров Гьажи Абсаматович, тутушуп ябушувдан спортну устасына кандидат.
Тёбен Къазаныш юртлу яшлар спортда бир къадар уьстюнлюклеге етишгенликде оланы тренерлеринден къайры да, школада физкультурадан дарслар береген муаллимлени де аслам пайы барны эсгерме герек. Олар да: кёп йыллар ишлеген Сунгуров Магьаммат, Гьажиев Магьаммат, Гьамзатов Наби ва оьзгелер.
Къазанышны ярыкъ юлдузу
Магьаммат Хангишиев 1900-нчю йыл Тёбен Къазанышда Гьажини агьлюсюнде тувгъан. Ол атасыны биргине-бир уланы болгъан. Магьаммат Хангишиев яшдан берли китаплагъа гьасиретлигин гёрсетгени саялы, атасы ону мадрасагъа охумагъа салгъан. Охувлагъа бек усталыгъы барны эслеп, о заманлардагъы белгили муаллим Билал Алибеков гьар не ерге дарс бермеге бара буса (масала, Яхсай ва башгъа юртлагъа), оьзю булан бирче ону да алып юрюген. Магьаммат Хангишиев Билал булан бирге язда Бетавулугъа гелгенде очарларда Йырчы Къазакъны йырларын, Магьаммат-Апенди Османовну хабарларын, насигьатлы назмуларын гёнгюнден айта болгъан. Бетавулну халкъы ону пагьмусуна тамаша болуп: «Гьажи, сен шу уланынгны герти кюйде охутмасанг ярамай» - дей болгъанлар. Гьажи буса олагъа: «Мен уланымны оьзюмню къурдашым, хоншум Билалны ихтиярына бергенмен. Билал огъар дюньяда не илму бар буса да, шоланы барысын да уьретежек» - деп жавап берген.
Магьаммат Хангишиев яратгъан асарлагъа, повестлеге ва ону яратывчулукъ ишлерине къарагъанда, ол янгыз Абусупиян Акаевден, Билал Алибековдан, Темирболат Бийболатовдан дарс алып тамамланып къалмагъаны билине. Ол араб, тюрк, азербайжан, перс, рус язывчуланы ва шаирлени яратывчулукъ ишлеринден де пайдалангъан.
Магьаммат Хангишиевни биз белгили язывчу, таржумачы, муаллим, ярыкъландырывчу, илму ахтарывчу, лап да аслусу – герти къумукъ, герти дагъыстанлы, асил къылыкълы, сабур-саламат адам гьисапда таный эдик. Ону шолайлыгъын оьтген яшаву да гёрсетип тура. Билими, къылыгъы, яратывчулугъу, инсаплыгъы Магьаммат- агъав яшавда илмугъа теренден ес болгъанлыгъын да аян эте. Ол оьзюню яратывчу пагьмусун къумукъ халкъгъа гьакъ юрекден багъышлагъанлыгъын исбат этеген бир-нече далиллер гелтирейик. Ол биринчи класгъа барагъан яшлар учун охув китаплар язгъан, къумукъ школалар учун букварны гьазирлеген, шо букваргъа методикалы англатывлар язгъан, оьр класлагъа адабиятдан дарс берив къайдаланы методикасын гьазирлеген, 4 – 8-нчи класлар учун изложениелени китапчасын язгъан, грамматиканы таблицасын гьазирлеген.
Магьаммат Хангишиев тюрк дюньяны белгили шаири Омар Хаямны асарларын, араб, тюрк, азербайжан, перс айтывланы къумукъ тилге гёчюрген. Къумукъ халкъны авуз яратывчулугъундагъы айтывланы, йырланы бир-нечелерин онгарып, «Дослукъ» деген журналда чыгъарды. Ол «Чубурув бойларда» деген повестни, «Эки хабар» деген китабында «Гюнешлер» деген хабарны язгъан. Юрт яшавну, загьматчы халкъны гьакъында язылгъан ону бир-нече хабарлары, макъалалары бар. Бизин юртдан чыкъгъан белгили язывчулар ва шаирлер Ибрагьим Бамматули, Анвар Гьамидов, Абзайдин Гьамидов, Абдулгьамид Татамов, Абдулмежит Межидов, Магьаммат-Шапи Минатуллаев ва башгъалар Магьаммат-агъавдан гьакъыл сорап, ана тилин теренден уьйренип, бажарывлу, пагьмулу, савлай Дагъыстангъа белгили адамлар болдулар.
Къазанышны ярыкъ юлдузу Магьаммат Хангишиев орта школада къумукъ тилден дарслар береген заманында дарслагъа тындырыкълы кюйде онгарылып геле эди. Гьар гюн эртен къолуна тептер де тутуп, Бетавулну лап башында ерлешген уьйлеринден юртну ортасындагъы школагъа 40 йылны узагъында юрюп турду. Къыш вакътилерде ол уллу пальто да гийип, балчыкъ бетден эниш тюшюп гелегенде: «Сени этиклеринг неге балчыкъ болмай?» - деп сорагъанлагъа: «Юрюшню де оьзюню къайдалары бола» - деп кюлеп къоя эди. Биз, о замангъы яшлар, муаллимни саламатлыгъына, бажарывлулугъуна къарап къувана эдик. Бизин гёргенде ол яныбызгъа гелип: «Дарслагъа гечикмегиз» - деп арив сёйлеп гете эди.
Бетавулгъа тюшеген ёлдан таба чубурув оьте. Гюзде, эртен тез школагъа гелегенде Магьаммат-агъав къой сиривлени арты булан юртгъа гире эди. Къойчулар ону булан ювукъ адамы йимик лакъыр эте бола эди. Бизин юртлу бир аварлы яш Магьаммат-агъав олар булан аварча сёйлейгенни эс этип, школагъа гелгенде: «Сиз авар тилни де биле экенсиз» - дегенде, муаллимимбиз Магьаммат Гьажиевич: «Яшлар, сиз мен язгъан «Чубурув бойлар» деген асарны охумагъанмысыз дагъы? Мен шону язагъанда Хунзахгъа ерли барып, ондагъы къошларда болдум, чубурув ёл булан тавлагъа да миндим. Шолай, мен авар тилни де уьренгенмен» - деген эди.
Магьаммат-агъав бек тергевлю, табиатны да оьтесиз кёп сюеген адам эди. Бир керен къурдашы огъар: «Я хари, Бетавулдагъы уьйлерингни сатып, школаны ювугъундан уьйлер алмагъа ярай эди сагъа. Гьар гюн уьч чакъырымгъа ювукъ ёл этесен ишге барагъанда» - деген болгъан. Магьаммат Хангишиев огъар булай жавап берген: «Мен сагъа айтсам, ювугъум, мени атам шо уллу уьйлени биргине-бир уланы магъа деп этген. Мен атамны уьйлерин сатмайман. Неге десенг, язбашда да, яйда да, гюзню баш вакътисинде де, къышны ортасында да эртенлер танг билинегенде бизин догъагъа чыгъып къарасанг, табиатны гёзеллигин гёресен, уьч де оьзенни бир-бирине къошулуп агъагъан тавушу магъа гьайран арив чалына, язбашда яп-яшыл отлавлукълар, авлакълар, яшгъаргъан тереклер гёзлерингни къамашдыра. Чубурувдан оьтюп барагъан къой сиривлени, къозуланы къычырагъан тавушлары негер де тиймейми? Къышда буса – къырпакъ къар, бузлагъан оьзенлер… Гёресен, ювугъум, нечакъы къуванчлыкъ бар. Къой, къайырмас, мен узакъ ёл юрюсем де ярай, тек юрегимни къуванчы таймасын. Табиатгъа бакъгъан сюювюм тюгюлмю мени яшавгъа ругьландырагъан?».
…Юрт школада 9-нчу класда охуйгъан вакътибиз. Муаллимибиз Магьаммат-агъав
бизге инкъылапны заманында Темир-Хан-Шурада болгъан уллу жыйынны гьакъында хабарлай:
- Биз, жагьил яшлар, жыйылып шо жыйынгъа Шурагъа бардыкъ, - деди ол. – Онда Нажмутдин Гоцинский сёйледи, сонг Абусупиян Акаев де сёз алды. Абусупиянны сёйлевюн халкъ бек ушатып, гючлю кюйде харс урдулар. Шо заманда Нажмутдин ачувланып, Абусупиянгъа бакъды да: «Билип къой, мен уллу денгизмен, сен буса бир гиччи кёлсен» - деп къазапланды. Сонг дагъы да айтсам, бир керен юртну къадиси Абусупиян Акаевге бираз сансымай сёйлегенде, ол шо къадиге: «Сени билиминг къысгъа, англавунг аз, о саялы да сагъа жавап бермекни маънасын билмеймен»- деген.
Муаллимибиз бизге Абусупиян Акаевни гьакъында да кёп хабарлай бола эди: ону тутуп гетгени, китапларын яллатгъаны гьакъда. Абусупиянны бир айыбы да болмагъан деп токъташдырылгъан сонг, Магьаммат Хангишиев юртда биринчилерден болуп, Абусупиян Акаевни гьакъында печатдан таба кёп маълуматлар язды. 1957-нчи йылда Абусупияндан къалгъан уьйлени гьукумат ону уланларына къайтарып берди. Шо вакътилерде Магьаммат Хангишиев Абусупиянны уланлары уьйлени сата деп эшитип, ондан къалгъан улан, Буйнакскиде яшайгъан Магьмутгъа: «Уьйлени сатмагъыз, сиз эки агъа-ини барсыз, биригиз гелип яшагъыз шо уьйлерде. Узакъ къалмай сизин атагъызны аты уллу алим, шаир, ярыкъландырывчу гьисапда савлай Дагъыстангъа белгили болажакъ. Эгер уьйлени сатажакъ болсагъыз да, гьукуматгъа сатарсыз» -деген. Шолай болма да болду. Магьаммат-агъавну мурады – шо уьйлени янгыртып, онда Абусупиянны музейин ачмакъ эди.
Магьаммат Хангишиевни къалам, илму-ахтарыв ёлдашлары да, яшавда герти къурдашлары да кёп болгъан. Олардан бири – Магьаммат-Керим Сагьадуллаев. Ону атасы Сагьадулла къадиликни юрютген адам, бир вакътилерде олар Туркияда да яшагъан. Магьаммат-Керим Стамбулдагъы педагогика университетде охугъан. Оьзю гечингенче алда атасы огъар, охуп битгенде Дагъыстангъа къайтарсан деп васият этген болгъан. 1922-нчи йылда ол Дагъыстангъа къайтма да къайтгъан, бир башлап муаллим, сонг «Ёлдаш» газетде ишлеген, Бакудеги пединститутда дарс берген, тарихи илмуланы доктору болгъан. Магьаммат-Керим Сагьадуллаев де, Магьаммат Хангишиев де бириси - Бакуде, бириси - Къазанышда яшаса да, ёлдашлыкъ аралыкъларын бир заманда да уьзмеген.
Белгили алим, рус-къумукъ сёзлюкню жыйгъан Зайнал Бамматов да ону яхшы къурдашы болгъан. Зайнал Буйнакскиге яда Къазанышгъа гелсе, Магьаммат Хангишиевни янына гелмей туруп гетмей болгъан. Магьаммат-агъав ёлдашлыкъны-къурдашлыкъны шолай герти кюйде юрютген адам. Ону юртдагъы школада оьзю булан бирче ишлейген ёлдашлары да кёп эди: Наби Ханмурзаев, Наби Амирханов, Наби Макашарипов, Ягьия Магьаммадов, Басир Атаев, Шагьабутдин Керимов, Шугьайып Шугьайыбов, Магьаммат Багьавутдинов, Абдурагьман Гьажиев ва кёп оьзгелер. Макъалабызны игити, белгили муаллим, язывчу Магьаммат Хангишиевни ва оьрде атлары эсгерилип гетген муаллимлени къайратлы загьматы бошуна гетмеди. Шо вакътилерде Къазанышдагъы школаны битдирген кёбюсю уланлар ва къызлар оьр билимлер алдылар, гьар тюрлю илмуланы кандидатлары болдулар.
Магьаммат Хангишиев бек тарбиялы, англавлу ва билимли авлетлени атасы да дюр эди. Ону уллусу уланы Хангиши Хангишиев Дагъыстан юрт хозяйство институтну битдирген, бизин колхозда ва оьзге юртларда агроном болуп ишледи, юрт хозяйство Министерликде де жаваплы къуллукъну юрютдю. Къайда ишлесе де, оьзюню бажарывлулугъун гёрсетди. Магьаммат-агъавну гиччиси уланы Жангиши Хангишиев Дагъыстан пачалыкъ университетде къумукъ тилден кёп йыллар дарс берди, уллу алим - филология илмуланы доктору деген атгъа ес болду. Магьаммат Хангишиевни уьч де къызы, атасы йимик, оьзлени яшавун муаллим касбугъа багъышладылар.